Qədim köklər və ilk sivilizasiyalar: 40 000 il əvvəl – Daş dövrü
Azərbaycanın tarixi qədim dövrlərə gedib çıxır, bu ərazilərdə Qafqaz alban tayfaları məskunlaşmışdı. Arxeoloji tapıntılar metalurgiyanın, əkinçiliyin və ticarətin inkişaf etdiyini göstərir. Bu dövrün əsas abidələrindən biri UNESCO-nun Dünya İrsi Siyahısına daxil edilmiş və 40 000 ildən çox yaşı olan Qobustan qayaüstü rəsmləridir.
XI əsr – Səlcuq İmperiyasının tərkibinə daxil olma
XI əsrdə Azərbaycan Orta əsrlərin ən böyük imperiyalarından biri olan Səlcuq Dövlətinin bir hissəsinə çevrildi. Səlcuqlar yalnız torpaqlarının sərhədlərini genişləndirməklə qalmadılar, həm də elm, fəlsəfə və incəsənətin inkişafına böyük töhfə verdilər. Məhz bu dövrdə regionun türk mədəni kimliyinin əsası qoyuldu.
XV əsr – Ağqoyunlular və Qaraqoyunlular – hakimiyyət uğrunda mübarizə
XV əsr mühüm hadisələrlə və böyük dəyişikliklərlə yadda qaldı. Azərbaycan iki güclü sülalə — Ağqoyunlular və Qaraqoyunlular arasında mübarizə meydanına çevrildi. Təbriz paytaxt olmaqla idarə edən Qaraqoyunlular, memarlıq və İslam mədəniyyətinin inkişafına böyük töhfələr verdilər. Lakin onların hakimiyyəti uzun sürmədi. Ağqoyunlu hökmdarı Uzun Həsən Azərbaycan torpaqlarını birləşdirərək onu ticarət və mədəniyyət mərkəzinə çevirdi. Azərbaycan bu dövrdə Şərq və Qərb arasında körpü rolunu oynadı.
XVI əsr – Osmanlı imperiyası – təsir və qarşıdurma
XVI əsrdə Azərbaycan Osmanlı imperiyası və Səfəvilər arasındakı mübarizənin episentrinə çevrildi. Osmanlılar regionda öz təsirini gücləndirmək üçün mədəni və inzibati elementlərini tətbiq etdilər. Davamlı müharibələr Azərbaycana ziyan vurmadı, əksinə, xalqını daha da gücləndirdi və mədəni inkişaf üçün yeni imkanlar yaratdı. Bu münaqişələr Azərbaycanın tarixi yaddaşında mühüm rol oynadı.
XVII əsr – Səfəvilərin qızıl dövrü
Azərbaycanın mədəni və siyasi mərkəzə çevrilməsi Səfəvilər dövrü ilə sıx bağlıdır. Həmin dövrdə Azərbaycan xalçaları Avropa və Yaxın Şərqə ixrac edilirdi. Şirvan xalçası buna bariz nümunədir və bu gün Luvr Muzeyində qorunub saxlanılır.
XVIII əsr – Əfşarlar – islahatlar və hərbi güc
Səfəvilərin zəifləməsindən sonra Əfşarlar Azərbaycanın idarəsini öz əllərinə aldılar. Ən məşhur hökmdar Nadir şah oldu. O, dahi sərkərdə kimi tanındı və ölkəni xarici təhdidlərdən qorumağı bacardı. Əfşarlar ordunu gücləndirmək və müharibələrdən sonra iqtisadiyyatı bərpa etmək üçün islahatlar həyata keçirdilər.
XVIII əsrin sonu – XX əsrin əvvəli – Qacarlar – yeni çağırışlar və mədəni inkişaf
XVIII əsrin sonundan XX əsrin əvvəlinə qədər Azərbaycan Qacar sülaləsinin təsiri altında idi. Qacarlar ticarəti inkişaf etdirərək Şəki və Gəncə kimi şəhərlərin çiçəklənməsinə səbəb oldular. Şəki öz karvansaraları ilə tanınırdı və ipəkçilik mərkəzinə çevrilmişdi. Bu dövrün əsas mədəni irs nümunələrindən biri UNESCO Siyahısına daxil edilmiş Şəki xanlarının sarayıdır.
XIX əsr – Neft sənayesinin inkişafı və müasir respublikanın yaranması
XIX əsrdə Abşeron yarımadası dünyanın əsas neft hasilatı mərkəzinə çevrildi. Bakı neft yataqları dünya neft hasilatının yarısını təmin edirdi. Burada ilk dəfə neft hasilatında innovativ qazma üsulları tətbiq edildi və məşhur Nobel qardaşlarının şirkəti kimi iri neft şirkətləri yaradıldı.
1918-ci il – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsi
1918-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini elan edərək müsəlman dünyasında ilk dünyəvi demokratik respublika — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti oldu. Həmin dövrdə parlament sistemi quruldu, kişilərlə bərabər qadınlara da seçki hüququ verildi və Azərbaycan regionda ən qabaqcıl dövlətlərdən birinə çevrildi.